mercredi 30 novembre 2011
| Imiterere y'amazina y'inka n'ubwiza bwayo | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Mu mazina y'inka abisi bavumbuye inganzo
ishingiye ku ipima rigendera ku kabangutso. Ni ukuvuga imikoreshereze
y'ubutinde bw'inyajwi. Babipimye bate rero? Reka tugendere kuri uru rugero kugira ngo dushobore kubyumva. " Rutiimiirwa ziri mu mihigo " Turabona muri uyu mukarago ko inyajwi ya mbere ifite ubutinde bubangutse, iya kabiri n'iya gatatu zikagira ubutinde bunimbitse, izikurikiyeho zose zikagira ubutinde bubangutse. Akabangutso kakaba rero gahwanye n'inyajwi ibangutse, naho inyajwi inimbitse ikagira utubangutso tubiri. Urugero tumaze kubona rukaba rubara utubangutso 12. Abasesenguye amazina y'inka babyitondeye basanze - hari agizwe n'imikarago ifite utubangutso 9 Uruqero : Inka ya Rumonyi Rutagwaabiz(a) iminega (i) nkuba zeesa mu bihogo Rwaa mugabo nyirigira (i) mbizi(i) isaanganizw(a) ingoma n'umugabe w'i Ruyuumba (i)kiiseesuur(a) imbibi ... - hari agizwe n'imikarago ifite utubangutso 10 Urugero : Inka y'i Nyanza. Ruti rwuuhira isahaaha ingabo zihomerera impuunzi rwaa manywa ya rugemahabi Inkaburano y'impiingaane Ya rukanikandoongoozi Irazimena zigakubita Zigituruka mu kireere. ... - hari agizwe n'imikarago y'utubangutso 12 Uruqero : Inka ya Musoni. Rwiiyamirira yuuhira imbuga (I) nkuba zihiindura abanyabihogo Rwaa Miriindi ya Siimugomwa Imaana yaremye inyamibwa y'Impeta Ntiibeho urugiingo uyihinyura Yamara kuyigira intayoberana. .... Icyitonderwa : Mu ibara ry'utubangutso, iyo inyajwi ebyiri zikurikiranye, iya mbere iburizwamo; inyajwi itangira umugemo ntibarwa. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
IMVANO Y'INGANZO Y'AMAZINA Y'INKA
Mu Rwanda rwa cyera inka yari ifite agaciro gakomeye. Inka ni yo yarangaga ubukire. Niyo yari ifaranga ry'ubu. Inka ni yo yari ipfundo ry'ubuhake. Tuzi kandi neza ko ubuhake bwarambye mu Rwanda. Bwanahambiraga umugaragu kuri shebuja, akitwa umuntu we, akamwirahira. Bwagiye buvuna benshi bakabuvugiraho. Bati "ubuhake burica; ubuhake bujya kukwica buguca iwanyu; ubuhake bwananiranye bukukisha umugabo ikijyaruguru".
Hari n'abo bwatoneshaga bakarenguka. Bati "ubuhake bwa cyane bukunyaza mu ngoro". Bwateraga ubwibombarike. Bati: "iyo ubuhake buteye hejuru uratendera". Ariko rero kandi uwafataga nabi abagaragu yarabigayirwaga; umugaragu wahemukiraga shebuja yaragayikaga. Uwabaga ahatse abagaragu yagombaga kubagoboka bari mu byago. Umugaragu na shebuja babaga bafitanye ubumwe bukomeye bwafatiye ku nka. Iyo ubwo bumwe bwazagamo agatotsi ku mugaragu, shebuja yaramunyagaga, naho byaba biturutse kuri shebuja, umugaragu akamwimura akajya gukeza ahandi.
Intwari yo ku rugamba yagororerwaga inka. Inka yungaga inshuti. Uwahemukiye undi mu bintu bikomeye, akamuha icyiru cy'inka. Inka yahuzaga inshuti kuko abahanaga inka babaga babaye inshuti z'amagara.
Inka bayikwaga umugeni. Umusore wabaga yaraye arongoye baramubyukutukirizaga, inka zikamukamirwa. Mu itwikurura ry'umugeni bazanaga amata. Umubyeyi yarabyaraga, bajya kumuhemba bakazana amata.
Umwana iyo yahambaga se cyangwa sekuru yahabwaga inka y'inkuracyobo (inkuramwobo). Umwana wahambaga nyina cyangwa se nyirakuru byitwaga gukamira nyina cyangwa nyirakuru. Mu mihango yo kwera hazagamo ibyerekeye kujya ku kibumbiro, hakazamo ibyo guha amata abana b'uwatabarutse. Mu ndamukanyo z'abanyarwanda dusanga abantu bifurizanya gutunga. Bati "gira inka", "amashyo"
Nta wakwiyibagiza ko mu byo Abanyarwanda bafatiragaho bagena ibihe by'umunsi, inka yari iri mo.
Baravugaga bati :
Mu Rwanda rwa cyera inka yari ifite agaciro gakomeye. Inka ni yo yarangaga ubukire. Niyo yari ifaranga ry'ubu. Inka ni yo yari ipfundo ry'ubuhake. Tuzi kandi neza ko ubuhake bwarambye mu Rwanda. Bwanahambiraga umugaragu kuri shebuja, akitwa umuntu we, akamwirahira. Bwagiye buvuna benshi bakabuvugiraho. Bati "ubuhake burica; ubuhake bujya kukwica buguca iwanyu; ubuhake bwananiranye bukukisha umugabo ikijyaruguru".
Hari n'abo bwatoneshaga bakarenguka. Bati "ubuhake bwa cyane bukunyaza mu ngoro". Bwateraga ubwibombarike. Bati: "iyo ubuhake buteye hejuru uratendera". Ariko rero kandi uwafataga nabi abagaragu yarabigayirwaga; umugaragu wahemukiraga shebuja yaragayikaga. Uwabaga ahatse abagaragu yagombaga kubagoboka bari mu byago. Umugaragu na shebuja babaga bafitanye ubumwe bukomeye bwafatiye ku nka. Iyo ubwo bumwe bwazagamo agatotsi ku mugaragu, shebuja yaramunyagaga, naho byaba biturutse kuri shebuja, umugaragu akamwimura akajya gukeza ahandi.
Intwari yo ku rugamba yagororerwaga inka. Inka yungaga inshuti. Uwahemukiye undi mu bintu bikomeye, akamuha icyiru cy'inka. Inka yahuzaga inshuti kuko abahanaga inka babaga babaye inshuti z'amagara.
Inka bayikwaga umugeni. Umusore wabaga yaraye arongoye baramubyukutukirizaga, inka zikamukamirwa. Mu itwikurura ry'umugeni bazanaga amata. Umubyeyi yarabyaraga, bajya kumuhemba bakazana amata.
Umwana iyo yahambaga se cyangwa sekuru yahabwaga inka y'inkuracyobo (inkuramwobo). Umwana wahambaga nyina cyangwa se nyirakuru byitwaga gukamira nyina cyangwa nyirakuru. Mu mihango yo kwera hazagamo ibyerekeye kujya ku kibumbiro, hakazamo ibyo guha amata abana b'uwatabarutse. Mu ndamukanyo z'abanyarwanda dusanga abantu bifurizanya gutunga. Bati "gira inka", "amashyo"
Nta wakwiyibagiza ko mu byo Abanyarwanda bafatiragaho bagena ibihe by'umunsi, inka yari iri mo.
Baravugaga bati :
- Inka zivuye mu rugo (aho ni nko mu masaa moya)
- Inka zikamwa (aho ni nko mu masaa moya na 15 - ubwo ziba zikamirwa ku nama, ku irembo)
- Inka zahutse (aho ni nka saa mbiri)
- Inyana zahutse (aho ni nka saa moya irengaho duke)
- Inyana zitaha (nko mu masaa yine)
- Mu mashoka (nko mu masaa saba)
- Inka zikuka cyangwa mu makuka (nko mu masaa munani)
- Inyana zisubira iswa (nko mu masaa cyenda)
- Inka zihinduye (nko mu masaa kumi)
- Inyana zitaha (nka saa kumi n'imwe)
- Inka zitaha (nka saa kumu n'ebyiri n'igice)
- Inka zikamwa (nko mu masaa moya).
- Mu mahamba : ni indirimbo zaririmbwaga n'abashumba bacyuye inka. Izo ndirimbo zirazwi mu Rwanda hose.
- Mu mabanga cyangwa mu mahindura : indirimbo abashumba baririmbaga inka zirisha, zitaha, batarazikata inkoni ngo ziboneze zitahe.
- Mu nzira : indirimbo zaririmbirwaga inka mu gihe zabaga zigana amabuga cyangwa ibibumbiro.
- Mu ndama : indirimbo baririmbaga mu gihe inka zabaga zibyagiye ahantu, bazishoye amabuga cyangwa ibibugazi. Izo ndirimbo hari n'ubwo zaririmbwaga mu minsi mikuru, bamurika inka. Icyo gihe abagore n'abakobwa bahimbazaga izo ndirimbo baziha amashyi.
- Mu byisigo : indirimbo zo mu gihe cyo kudahira. Basingizaga amazi ahiye hamwe n'inka zabaga zayashotse.
- Mu myama (mu myoma) : indirimbo zaririmbwaga mu gihe cy'impeshyi, zigisha (zigana ahari ubwatsi).
| AMAZINA Y'INKA ICYI ARI CYO | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Amazina y'inka ni nk'ibyivugo, nako ni
ibyivugo by'inka. Inganzo y'amazina y'inka yadutse ahagana mu w' 1800 ku
ngoma ya Yuhi Gahindiro. Kuva icyo gihe ni bwo
abisi (abahanga mu byo kwita inka) batangiye ibyo kureba (mu
bwenge) inka bakaziremesha ingamba. Inka baziremyemo imitwe
bakayirwanisha. Buri mutwe w'inka wari ubangikanye n'umutwe w'ingabo
nk'uko bigaragarira kuri iyi mbonerahamwe.
Buri mutwe wabaga ufite ibyiciro bitatu :
Umwami n'umutware w'ingabo umwisi yirindaga kubateza inyambo cyangwa kubitirira (kubapfobya, kubahinyura). Umutware w'Inyambo n'ubwo umwisi yashoboraga kumwitirira yari umutegetsi ukomeye. Yashyirwagaho ngo agenge Inyambo zose zo mu mutwe w'inka uyu n'uyu. Ubwo butegetsi yaburagaga umwana we, bakagenda basimburana mu bisekuruza byabo. Na we umutware w'ingabo yashoboraga kunyagwa ingabo, akaba anyagiwe ko n'umutwe w'inka bibangikanye. Umutware w'Inyambo we ntiyanyagwaga, yari ashinzwe guhora yorora Inyambo, akagenda azongera mu ibangurira ry'Inkuku ku mapfizi y'Inyambo. Bwari ubumenyi umuryango we ushinzwe ku ngoma zose. Ubwo bumenyi bwari buteye bute? Bwari ukubiri:
Umutahira we yari umunyacyubahiro baremeraga ubushyo bw'Inyambo bwo mu mutwe uyu n'uyu w'inka akabubwiriza (akaburagira, akabukenura) bukazarinda busaza. Guha umutahira ubushyo byitwaga kumuziturira (kuzitura inyana mu kiraro bakazimuha) cyangwa kumuha inkoni (inkoni y'ubushumba). Inka zo muri ubwo bushyo zamaraga kuba amabuguma, umutware w'ingabo akazicyurira (akazegurira) umutahira, zikaba ize bwite. Ubwo na we yaraziguzaga ku bashaka kuzikenuza, bakazamwishyura Imikangara. Inka ze bwite zahindukaga Imirundi y'inyambo (ni ukuvuga ko igihe bashakaga kurema amashyo yandi y'Inyambo yatorwaga inyana zo kugwiza ubushyo bushya). Uwo mutahira yabaga ari mu rwego rw'abashumba b'Inyambo. Ubushyo ashinzwe bwarasazaga bakamuremera ubundi bushyashya cyangwa bakaburemera umwana we w'umuhungu. Abarenzamase bo bari nk'abakozi. Bari bashinzwe kuragira (kwirirwa inyuma y'inka), bagakuka ibiraro, bagaca ibyarire. Bashyirwagaho n'umutahira. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
IMYITIRE:Iyo inyambo zabaga zimaze kubyara uburiza,
umutahira w'inyambo yatumiraga umwisi, akazitegereza neza, maze iz'ingenzi
muri zo akazita, akaziha inshutso. Yamara
kuziha inshutso agataha. Ubwo bamuhaga inka
y'intizo ikamwa, yamara kuyitekesha akayisubizayo. Iyo ubushyo bwa za nyambo bwamaraga kubyara ubuheta, bongeraga gutumira umwisi ngo agire icyo yongera ku nshutso. Ubwo yitaga iy'indatwa muri za mpete, akayisingiza. Inshutso yari yarayihaye mbere ikaba ari yo ibanza, ikitwa impamagazo, igisingizo cya kabiri ayihaye kikitwa impakanizi, ibindi bisingizo bikitwa imivugo. Igisingizo cya nyuma kikitwa umusibo (iyo cyabaga gisingiza ya ndatwa y'isonga yonyine) cyangwa imivunano (iyo cyabaga gisingiza za ndatwa zose yari yarahaye inshutso mu ikubitiro). Yamaraga gusoza uwo murimo wose wo kwita inyambo bakamuha inka y'ingororano akayicyura ikaba iye y'ishimwe. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
dimanche 27 novembre 2011
IBYIZA BYO GUSOMANA
Nubwo abantu bafata ugusomana mu buryo butandukanye, bamwe bagasomana bitabari ku mutima, abandi bagasomana kubera kumva basomana gusa, ariko igikorwa cyo gusomana kigomba gukoranwa ubushake n’ubwumvumve buhagije kugira ngo kigirire akamaro umubiri wa muntu.
Muri iyi nkuru tugiye kubagezaho ibyiza byo gusomana bitandukanye nk’uko abashakashatsi babishyize ahagaragara.
Nkuko byanditswe mu gitabo kitwa "1001 petites choses que vous ignoriez sur la sexualité" cyanditswe na Alain Gaudey ngo igikorwa cyo gusomana iyo gikozwe neza gishobora gutwika Karoli (Calories) nyinshi zashoboraga kuba zatwikwa n’igikorwa cy’imyitozo ngororamubiri ihagije. Ubushakashtasi kandi bwerekana ko iyo abantu bari mu gikorwa cyo gusomana buri munota batakaza byibuze Kalori zigera kuri 2 na 3, zikaba zingana n’izo umuntu ashobora gutakaza yirutse metero 500.
Indi mpamvu igaragaza ibyiza byo gusomana ngo ni uko iyo abantu bari gusomana, iki gikorwa gikoresha udutsi duto turenga 12 two ku minwa n’utundi turenga 19 two ku rurimi. Iyi mitsi rero ngo iba ikeneye kunyeganyezwa ikaba kandi ifashwa n’iki gikorwa mu gukomeza akazi kayo ko gufasha umunwa n’ururimi ubwumve bw’ibiyigezeho birimo kuryoherwa mu gihe umuntu ari gufata amafunguro n’ibindi. Ibi ngo bituma umuntu agabanya umunaniro ndetse ubwonko bugasubira gutekereza neza mu mutuzo.
Iyo abantu bari gusomana kandi ngo hari (Hormones) za “Ocytocynes » zinjira mu wo muri gukorana icyo gikorwa bikongera ubwizerane no kwiyumvanamo. Mbese ngo igikorwa cyo gusomana cyongera ikizere hagati y’abashakanye cyangwa abakundana ndetse bikanatuma murushaho kwegerana.
jeudi 24 novembre 2011
Imvubu yiyororeye niyo yamwivuganye!!!
Nyuma y’imyaka itandatu abana n’imvubu, kamere-bunyamaswa yaranze maze iri tungo ryirenze nyir’ukuryorora.
Marius Els, umworozi wo muri Afurika Yepfo yishwe n’imvubu yari yoroye mu gikingi cye. Ino mvubu nk’uko tubikesha ikinyamakuru Daily Mail yatangiye kuyorora ifite amezi atanu gusa, akaba ndetse yarakundaga kuyigereranya n’umwana we.
Daily Mail itangaza ko mu ijoro ryo ku cyumweru gishize ari bwo ino mvubu, yari yarabatijwe Humphrey, yishe shebuja Marius Els, w’imyaka 41, nyuma yo kumukacanga ahantu hatandukanye ku mubiri.
Umubiri wa nyakwigendera watoraguwe wangiritse bikomeye, mu mugezi uca mu gikingi cya hegitari hafi 162 giherereye mu gice cy’icyaro aho yari asanzwe atuye.
Ubwo yicaga uriya mugabo, Humphrey [iriya mvubu] yari ifite imyaka itandatu, ipima ibiro 1200.
Ubugome bw’ino mvubu bwagaragaye muri Werurwe uno mwaka, ubwo yashakaga kugirira nabi abantu babiri bari batwaye ubwato buto barimo bagendagenda muri uriya mugezi wa Vall.
Nyuma yo kubavudukana, byasabye ko umubago w’imyaka 52 hamwe n’umwuzukuru we w’imyaka irindwi bava mu bwato, burira igiti.
Bari mu giti, bagerageje gusakuza no gukoma mu mashyi mu rwego rwo kwirukana iriya mvubu, dore ko yari yabategerereje munsi y’igiti, ariko biba iby’ubusa.
Kera kabaye, shebuja wayo yaje kuyishukashuka akoresheje urubuto rwa “pome”. Yatangaje ko icyatumye iri tungo rye rishaka gusagarira bariya bantu ari uko ryari rishonje.
Ku munsi w’ejo, nibwo Jeffrey Wicks, umuvugizi w’urwego rw’imidoka z’imbangukira-gutabara z’abikorera ku giti cyabo yatangaje ko, abakozi babo bahamagajwe igitaraganya kwihutira kugera kwa Bwana Marius Els. Hari ku mugoroba wo ku cyumweru gishize.
Jeffrey Wicks avuga ko abaganga bahageze bwa mbere basanze uriya mugabo yarumaguwe bikabije n’iriya nyamaswa-tungo gisimba.
Imvubu zifatwa nka zimwe mu nyamaswa zigira amahane cyane ku isi. Muri kamere yazo, zigira amahane menshi, bikaba akarusho iyo zifite ibyana.
Zikunze kwica abantu niyo ntacyo baba bazitwaye. Zifashisha akenshi amenyo maremare y’imikaka zigira. Aya menyo ashobora gukura kugera kuri sentimetero 50, zingana na kimwe cya kabiri cya metero.
Imvubu kandi igira uburemere bushobora kugeza kuri toni eshatu, ikaba ishobora kwiruka kilometer 3 mu isaha.
Nyuma y’imyaka itandatu abana n’imvubu, kamere-bunyamaswa yaranze maze iri tungo ryirenze nyir’ukuryorora.
Marius Els, umworozi wo muri Afurika Yepfo yishwe n’imvubu yari yoroye mu gikingi cye. Ino mvubu nk’uko tubikesha ikinyamakuru Daily Mail yatangiye kuyorora ifite amezi atanu gusa, akaba ndetse yarakundaga kuyigereranya n’umwana we.
Daily Mail itangaza ko mu ijoro ryo ku cyumweru gishize ari bwo ino mvubu, yari yarabatijwe Humphrey, yishe shebuja Marius Els, w’imyaka 41, nyuma yo kumukacanga ahantu hatandukanye ku mubiri.
Umubiri wa nyakwigendera watoraguwe wangiritse bikomeye, mu mugezi uca mu gikingi cya hegitari hafi 162 giherereye mu gice cy’icyaro aho yari asanzwe atuye.
Ubwo yicaga uriya mugabo, Humphrey [iriya mvubu] yari ifite imyaka itandatu, ipima ibiro 1200.
Ubugome bw’ino mvubu bwagaragaye muri Werurwe uno mwaka, ubwo yashakaga kugirira nabi abantu babiri bari batwaye ubwato buto barimo bagendagenda muri uriya mugezi wa Vall.
Nyuma yo kubavudukana, byasabye ko umubago w’imyaka 52 hamwe n’umwuzukuru we w’imyaka irindwi bava mu bwato, burira igiti.
Bari mu giti, bagerageje gusakuza no gukoma mu mashyi mu rwego rwo kwirukana iriya mvubu, dore ko yari yabategerereje munsi y’igiti, ariko biba iby’ubusa.
Kera kabaye, shebuja wayo yaje kuyishukashuka akoresheje urubuto rwa “pome”. Yatangaje ko icyatumye iri tungo rye rishaka gusagarira bariya bantu ari uko ryari rishonje.
Ku munsi w’ejo, nibwo Jeffrey Wicks, umuvugizi w’urwego rw’imidoka z’imbangukira-gutabara z’abikorera ku giti cyabo yatangaje ko, abakozi babo bahamagajwe igitaraganya kwihutira kugera kwa Bwana Marius Els. Hari ku mugoroba wo ku cyumweru gishize.
Jeffrey Wicks avuga ko abaganga bahageze bwa mbere basanze uriya mugabo yarumaguwe bikabije n’iriya nyamaswa-tungo gisimba.
Imvubu zifatwa nka zimwe mu nyamaswa zigira amahane cyane ku isi. Muri kamere yazo, zigira amahane menshi, bikaba akarusho iyo zifite ibyana.
Zikunze kwica abantu niyo ntacyo baba bazitwaye. Zifashisha akenshi amenyo maremare y’imikaka zigira. Aya menyo ashobora gukura kugera kuri sentimetero 50, zingana na kimwe cya kabiri cya metero.
Imvubu kandi igira uburemere bushobora kugeza kuri toni eshatu, ikaba ishobora kwiruka kilometer 3 mu isaha.
Ingingo wakwitaho mbere yo guhitamo umufasha
Muri iyi minsi, ingo zitandukanye ziri kugenda zisenyuka kurusha mu
bihe byo ha mbere, ku buryo buri wese yumva ashaka kugira icyo akora mu
rugamba rwo gushakira umuti iki kibazo. Hari abana baba mu muhanda no mu
bigo ngororamuco kandi atari ho bakwiye kuba ; ibi bigaturuka ku
ngaruka z’ ababyeyi babanye hari ibyo batabanje gutekerezaho cyangwa se
kuganiraho.
Muri iyi nkuru, haragaragaramo zimwe mu ngingo nyamukuru zo gutekerezaho cyangwa se kugenzura mbere yo guhitamo umuntu muzabana ubuzima bwose, akakubera mama cyangwa se papa w’ abana uzabyara.
Niba wemera ko Imana ibaho kandi ko ishobora byose
1.saba umuremyi wawe kugufasha muri icyo gikorwa aguha imbaraga mu guhitamo neza umugore cyangwa se umugabo mushobora kuzabana mu gasazana hatabaye urupfu.
2. Ganira n’ umutimanama wawe. Burya buri wese aganira n’ umutima we mbere yo gufata icyemezo icyo aricyo cyose, si byiza na gato gufata icyemezo igihe umutimanama wawe uguhatira gukora ibitandukanye. Burya ku bantu batagize ibibazo bihungabanya imitekerereze si kenshi umutimanama w’ umuntu umushuka. Ku bantu benshi burya isura ya mbere uhaye umuntu ukimubona akenshi usanga n’ ubundi ariyo y’ ukuri.
3. Kora iperereza ryawe bwite : gerageza kumenya impamvu uyu muntu agushakaho umubano. Ese aragukunda uko uri, cyangwa akeneye umuntu ku buryo buri wese bahura bahita bakomezanya? Ese ni ukubera iki ashaka gukora ibintu bisa n’ aho bidasanzwe ngo abe yashaka kubana n’ umuntu bakomoka mu gihugu kimwe cyangwa umuco umwe? Nusanga agukundira amafaranga, akazi ufite, umuryango ukomokamo, imitungo n’ ibindi nk’ ibi, uyu muntu uzamwibagirwe kuko nta kindi yakuzanira uretse ibibazo n’ agahinda gusa.
4.Menya umuntu witegura kubana nawe mbere y’ uko murushinga: Kubona umuntu rimwe cyangwa se kabiri ari kumwe n’ inshuti ze ntabwo bihagije ngo ube wahita uvuga ko ubonye umuntu wo kuzabana nawe. Shaka umwanya muganire mwenyine, umenye ibyo atekereza, ibyo aha agaciro, ibyo akunda n’ ibyo yanga, ubundi wumve niba wabana n’ umuntu nk’ uwo.
5. Ganira n’ abantu batandukanye (ni byiza ko baba benshi bataba umwe gusa) bazi neza umuntu witegura kubana nawe. Niba udashoboye kubikora saba umwe mu bantu wizeye abigukorere. Vugana na benshi mu bantu baziranye, ndetse n ‘ abatari inshuti ze, kuko inshuti ze zishobora kumuhishira.
Gerageza kumenya utuntu dutandukanye two mu buzima busanzwe, nk’ ibijyanye no kumenya niba arakara ubusa, uko yitwara iyo arakaye, ese arihangana, agira ikinyabupfura, akunda abantu, uko yumvikana n’abantu, uko afata abantu badahuje igitsina, uko abanye n’ ababyeyi be (niba abafite) cyangwa n’ abo babana, niba akunda abana, ibyo akunda gukora n’ ibindi.
Gerageza kuganira n’abantu baziranye ugamije kumenya imishinga afite mu gihe kizaza. Ese iyo mishinga ihuye n’ iyo yakubwiye ? Gerageza kumenya byinshi bishoboka. Genzura imishinga ye y’ igihe kizaza – aho yifuza ko mwazajya gutura, ubuzima yifuza ko mwazabaho, uburyo akoresha amafaranga ndetse n’ ibindi bintu atunze. Niba udashoboye kubona ibisubizo by’ ibi bibazo byose mu nshuti ze, bimwibarize we ubwe ubundi ugenzure niba atari kukubwira ibyo atekereza ko ushaka kumva.
Hari igihe umuntu asezeranya byinshi abakunzi babo mbere yo kubana, kugira ngo abone umufasha yifuza ariko nyuma yaho byose akabyibagirwa ntibazigere babikora. (ibi biba ku bagore ndetse no ku bagabo)
6. Shakisha amakuru ku muryango we. Uko abana n’ ababyeyi, abavandimwe ndetse n’ umuryango we mugari. Ese ni iyihe mishinga abafite ho y’ igihe kizaza? Ese ibi byazagira ingaruka ki ku rugo rwanyu? Ese ababyeyi be bagira imico ki ? Ese ababyeyi be bashyigikiye umubano wanyu, cyangwa bakora uko bashoboye ngo babatandukanye ? n’ ubwo mu buzima bw’ iki gihe ibi byose bititabwaho ndetse bidahabwa agaciro nyamara ngo biba bikenewe kugira ngo urugo rukomere.
7. Menya niba ushobora kumvikana n’ umukunzi wawe. Ni byiza ko muganira mbere yo gushinga urugo ibijyanye no kuringaniza imbyaro, ese niryari yifuza kubyara abana, ese yumva mwabarera mute, ibijyanye no gushaka abakozi bo mu rugo, amashuri yumva abana bakwigamo, uko yazafata umuryango wawe cyangwa se uwe, ukamenya niba iyo agize ikibazo yumva yakugisha inama mbere yo gufata icyemezo.
8.Reba uko yitwara mu bihe bitandukanye hamwe n’ abandi, uko ahura n’ ibintu bitandukanye mu bihe bitandukanye, ndetse n’ uko afata abantu batandukanye bahuriye mu bihe bitandukanye.
9. Menya neza imyemerere y’ umukunzi wawe. Ni byiza ko ubana n’ umuntu muhuje imyumvire cyangwa se muzi neza ko mugomba kubahana ku bijyanye n’ imyemerere igihe mutayihuje, ndetse mukanubaha ibijyanye n’ imigenzo igendana n’ imyemerere yanyu. Igihe iki kintu mutabasha ku cyumvikanaho, bishobora kubakururira amakimbirane ahoraho mu muryango wanyu.
10. Wikwihuta. Ingo nyinshi zisenyuka kuko abantu babanye batabanje gufata igihe gihagije cyo kumenyana no gukora ubushakashatsi ku bakunzi babo, nk’ uko byagaragajwe haruguru cyane cyanemu bihugu byateye imbere aho bavuga ko abantu bamenyana icyumweru kimwe bagahita bafata icyemezo cyo kurushinga hashira ikindi bagatandukana.
11. Ibaze uti ‘ese koko nkeneye uyu muntu nka mama cyangwa se papa w’ abana banjye ?’ niba utarabyiyumvamo neza cyangwa se ufite gushidikanya, ongera utekereze. Ibuka ko gushyingirwa atari ibintu by’ uno munsi cyangwa ejo gusa ahubwo ko ari iby’ ubuzima bwose, kandi ko ikiruta ibindi muri icyo gikorwa ari ugushinga umuryango. Niba ubona umukunzi wawe ashobora kutazavamo umubyeyi mwiza, uzaba uri guhemukira abana uzabyara kuko hari ibyo bazabura kuri uwo mukunzi wawe.
12. Ntuzigere na rimwe wemera ko hagira ugushushubikanya mu gukora ubukwe. Umutima wawe uba ugomba kumva ko ariwo ubwawo ufashe icyemezo, ntabwo ari umutima w’ undi muntu uwo ariwe wese.
13. Ntuzigere na rimwe wemera gushyingirwa kuko wahawe amafaranga cyangwa se ukurikiye ubukire. Aya ni amakosa akomeye kuko ubukwe ni gahunda y’ ubuzima bwose. Nonese icyo ukurikiye gishize nawe wahita utandukana n’uwo mwashakanye ?
Ibi bintu byose bikurikijwe, ibyago byo kugira urugo ruhoramo amakimbirane, intonganya biganisha ku gusenya byagabanuka cyane. Guhitamo umufasha (umugore/ umugabo) ibi kandi ni cyo cyemezo gikomeye umuntu afata mu buzima bwe, kuko umufasha wawe ashobora gutuma ubuzima bwawe buba bwiza cyangwa se bubi, mu bihe byiza cyangwa se bibi by’ ubu buzima. Ni byiza ko iki cyemezo ukiganiraho n’ ababyeyi inshuti n’ abandi wizera gusa gufata icyemezo bikaba ibyawe wenyine.
Muri iyi nkuru, haragaragaramo zimwe mu ngingo nyamukuru zo gutekerezaho cyangwa se kugenzura mbere yo guhitamo umuntu muzabana ubuzima bwose, akakubera mama cyangwa se papa w’ abana uzabyara.
Niba wemera ko Imana ibaho kandi ko ishobora byose
1.saba umuremyi wawe kugufasha muri icyo gikorwa aguha imbaraga mu guhitamo neza umugore cyangwa se umugabo mushobora kuzabana mu gasazana hatabaye urupfu.
2. Ganira n’ umutimanama wawe. Burya buri wese aganira n’ umutima we mbere yo gufata icyemezo icyo aricyo cyose, si byiza na gato gufata icyemezo igihe umutimanama wawe uguhatira gukora ibitandukanye. Burya ku bantu batagize ibibazo bihungabanya imitekerereze si kenshi umutimanama w’ umuntu umushuka. Ku bantu benshi burya isura ya mbere uhaye umuntu ukimubona akenshi usanga n’ ubundi ariyo y’ ukuri.
3. Kora iperereza ryawe bwite : gerageza kumenya impamvu uyu muntu agushakaho umubano. Ese aragukunda uko uri, cyangwa akeneye umuntu ku buryo buri wese bahura bahita bakomezanya? Ese ni ukubera iki ashaka gukora ibintu bisa n’ aho bidasanzwe ngo abe yashaka kubana n’ umuntu bakomoka mu gihugu kimwe cyangwa umuco umwe? Nusanga agukundira amafaranga, akazi ufite, umuryango ukomokamo, imitungo n’ ibindi nk’ ibi, uyu muntu uzamwibagirwe kuko nta kindi yakuzanira uretse ibibazo n’ agahinda gusa.
4.Menya umuntu witegura kubana nawe mbere y’ uko murushinga: Kubona umuntu rimwe cyangwa se kabiri ari kumwe n’ inshuti ze ntabwo bihagije ngo ube wahita uvuga ko ubonye umuntu wo kuzabana nawe. Shaka umwanya muganire mwenyine, umenye ibyo atekereza, ibyo aha agaciro, ibyo akunda n’ ibyo yanga, ubundi wumve niba wabana n’ umuntu nk’ uwo.
5. Ganira n’ abantu batandukanye (ni byiza ko baba benshi bataba umwe gusa) bazi neza umuntu witegura kubana nawe. Niba udashoboye kubikora saba umwe mu bantu wizeye abigukorere. Vugana na benshi mu bantu baziranye, ndetse n ‘ abatari inshuti ze, kuko inshuti ze zishobora kumuhishira.
Gerageza kumenya utuntu dutandukanye two mu buzima busanzwe, nk’ ibijyanye no kumenya niba arakara ubusa, uko yitwara iyo arakaye, ese arihangana, agira ikinyabupfura, akunda abantu, uko yumvikana n’abantu, uko afata abantu badahuje igitsina, uko abanye n’ ababyeyi be (niba abafite) cyangwa n’ abo babana, niba akunda abana, ibyo akunda gukora n’ ibindi.
Gerageza kuganira n’abantu baziranye ugamije kumenya imishinga afite mu gihe kizaza. Ese iyo mishinga ihuye n’ iyo yakubwiye ? Gerageza kumenya byinshi bishoboka. Genzura imishinga ye y’ igihe kizaza – aho yifuza ko mwazajya gutura, ubuzima yifuza ko mwazabaho, uburyo akoresha amafaranga ndetse n’ ibindi bintu atunze. Niba udashoboye kubona ibisubizo by’ ibi bibazo byose mu nshuti ze, bimwibarize we ubwe ubundi ugenzure niba atari kukubwira ibyo atekereza ko ushaka kumva.
Hari igihe umuntu asezeranya byinshi abakunzi babo mbere yo kubana, kugira ngo abone umufasha yifuza ariko nyuma yaho byose akabyibagirwa ntibazigere babikora. (ibi biba ku bagore ndetse no ku bagabo)
6. Shakisha amakuru ku muryango we. Uko abana n’ ababyeyi, abavandimwe ndetse n’ umuryango we mugari. Ese ni iyihe mishinga abafite ho y’ igihe kizaza? Ese ibi byazagira ingaruka ki ku rugo rwanyu? Ese ababyeyi be bagira imico ki ? Ese ababyeyi be bashyigikiye umubano wanyu, cyangwa bakora uko bashoboye ngo babatandukanye ? n’ ubwo mu buzima bw’ iki gihe ibi byose bititabwaho ndetse bidahabwa agaciro nyamara ngo biba bikenewe kugira ngo urugo rukomere.
7. Menya niba ushobora kumvikana n’ umukunzi wawe. Ni byiza ko muganira mbere yo gushinga urugo ibijyanye no kuringaniza imbyaro, ese niryari yifuza kubyara abana, ese yumva mwabarera mute, ibijyanye no gushaka abakozi bo mu rugo, amashuri yumva abana bakwigamo, uko yazafata umuryango wawe cyangwa se uwe, ukamenya niba iyo agize ikibazo yumva yakugisha inama mbere yo gufata icyemezo.
8.Reba uko yitwara mu bihe bitandukanye hamwe n’ abandi, uko ahura n’ ibintu bitandukanye mu bihe bitandukanye, ndetse n’ uko afata abantu batandukanye bahuriye mu bihe bitandukanye.
9. Menya neza imyemerere y’ umukunzi wawe. Ni byiza ko ubana n’ umuntu muhuje imyumvire cyangwa se muzi neza ko mugomba kubahana ku bijyanye n’ imyemerere igihe mutayihuje, ndetse mukanubaha ibijyanye n’ imigenzo igendana n’ imyemerere yanyu. Igihe iki kintu mutabasha ku cyumvikanaho, bishobora kubakururira amakimbirane ahoraho mu muryango wanyu.
10. Wikwihuta. Ingo nyinshi zisenyuka kuko abantu babanye batabanje gufata igihe gihagije cyo kumenyana no gukora ubushakashatsi ku bakunzi babo, nk’ uko byagaragajwe haruguru cyane cyanemu bihugu byateye imbere aho bavuga ko abantu bamenyana icyumweru kimwe bagahita bafata icyemezo cyo kurushinga hashira ikindi bagatandukana.
11. Ibaze uti ‘ese koko nkeneye uyu muntu nka mama cyangwa se papa w’ abana banjye ?’ niba utarabyiyumvamo neza cyangwa se ufite gushidikanya, ongera utekereze. Ibuka ko gushyingirwa atari ibintu by’ uno munsi cyangwa ejo gusa ahubwo ko ari iby’ ubuzima bwose, kandi ko ikiruta ibindi muri icyo gikorwa ari ugushinga umuryango. Niba ubona umukunzi wawe ashobora kutazavamo umubyeyi mwiza, uzaba uri guhemukira abana uzabyara kuko hari ibyo bazabura kuri uwo mukunzi wawe.
12. Ntuzigere na rimwe wemera ko hagira ugushushubikanya mu gukora ubukwe. Umutima wawe uba ugomba kumva ko ariwo ubwawo ufashe icyemezo, ntabwo ari umutima w’ undi muntu uwo ariwe wese.
13. Ntuzigere na rimwe wemera gushyingirwa kuko wahawe amafaranga cyangwa se ukurikiye ubukire. Aya ni amakosa akomeye kuko ubukwe ni gahunda y’ ubuzima bwose. Nonese icyo ukurikiye gishize nawe wahita utandukana n’uwo mwashakanye ?
Ibi bintu byose bikurikijwe, ibyago byo kugira urugo ruhoramo amakimbirane, intonganya biganisha ku gusenya byagabanuka cyane. Guhitamo umufasha (umugore/ umugabo) ibi kandi ni cyo cyemezo gikomeye umuntu afata mu buzima bwe, kuko umufasha wawe ashobora gutuma ubuzima bwawe buba bwiza cyangwa se bubi, mu bihe byiza cyangwa se bibi by’ ubu buzima. Ni byiza ko iki cyemezo ukiganiraho n’ ababyeyi inshuti n’ abandi wizera gusa gufata icyemezo bikaba ibyawe wenyine.
mercredi 23 novembre 2011
Bamwe mu basore bavuga ko ubusugi bw’abakobwa bwasimbuwe n’ibikekerezo byubaka
Nshimiyimana Antoine, umusore w’imyaka 27 y’amavuko avuga ko atarashaka ariko ngo najya gushaka ntazirirwa ata umwanya ashaka umukobwa w’isugi kuko azi neza ko kumubona byamurushya.
Agira ati :”Ariko se ubundi tutagiye turenganya abakobwa, ubundi ko umuntu asigaye ajya gushaka yararyamanye n’abatagira ingano ubwo isugi umuntu aba yumva azayikura he ?”
Uyu musore akomeza avuga ko aho kugira ngo umuntu ajye ata umwanya ashaka isugi yawuta ashaka umukobwa bahuza ibitekerezo ubundi bagafatanya kurushinga. Ati : “Kuri ubu ibitekerezo byasimbuye ubusugi”.
Nshimiyimana avuga ko impamvu mbere abahungu bahaga ubusugi agaciro cyane ari uko benshi muri bo wasanga barifashe bakumva ko bagomba kuzabana n’abakobwa bameze nkabo, hakaba n’abandi bibeshyaga ko abahungu aribo bemererwa gukora imibonano mpuzabitsina gusa barashaka nkaho babaga babikorana n’abandi batari abakobwa.
Arongera ati : “N’ukwihangana twese twarashize, ubundi tugaharanira gushaka abo duhuza, kuko nti wavuga ngo urarya inyama kandi ntazo uri bubone.”
Umusore witwa Dani we avuga ko kugeza ubu yumva atifuza kuzashaka umukobwa ahubwo yumva azishakira umugore cyangwa umukobwa wabyariye iwabo kuko aribwo azumva atwaye umuntu azi neza ko atari isugi, aho kuzatwara uwo yita isugi yarangiza agasanga arutwa n’umugore wabyaye.
Ati : “Oya, kugira ngo mbihime byose nzishakira uwabyaye mbona ko ntaho ankinze.”
Dani avuga ko mu bisanzwe umuntu yikunda akaba ari nayo mpamvu aba yumva yashaka umukobwa utarakora imibonano mpuzabitsina ariko nyine kuko muri iyi minsi utapfa kumubona we ahitamo kuzashakana uwabyaye.
Agira ati :”Ubundi ibi bisa no kujya kugura amazi afunze neza mu gacupa ukayabura bakagusukira ayo mu kajerekani.”
Mu bihugu bitandukanye bafataga ubusugi nk’ikintu gikomeye cyane akaba ari nayo mpamvu iyo umukobwa yajyaga gushyigirwa yambaraga ikanzu yera mu rwego rwo kwerekana ko ari isugi, agaragaza ko umubiri we umeze nk’umwambaro yambaye.
Kuri ubu rero si ko bikimeze abakobwa benshi basigaye bashyingirwa baratakaje ubusugi bikanatuma biyambarira amakanzu afite irindi bara ritari iryera, muri iki gihe uwo uzabona yambaye ikanzu y’umweru uzamenye ko arimo gukurikiza imihango ya kera.
Ubushakashatsi bwakozwe mu mwaka wa 2005 bugaragaza ko abantu benshi batakaza ubusugi bwabo cyangwa ubumanzi bari mu kigero cy’imwaka17 n’igice. Muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika ho hari ababutakaza bari munsi cyangwa bafite imyaka 15 y’amavuko.
Ibihugu bifata umwanya wa mbere mu kurinda ubusugi n’ubumanzi ni igihugu cya Maleziya aho benshi bagira imyaka 23 batarakaza ubusugi cyangwa ubumanzi bwabo ku mugabane w’Afurika ho haza Nigeriya aho benshi babutakariza ku myaka 19.
Inscription à :
Articles (Atom)